अवश्य वाचा


  • Share

अनंत फंदी व्याख्यानमाला - संगमनेरचे वैचारीक व्यासपीठ - डॉ. अनंत दिवेकर

संगमनेर शहर ही अहमदनगर जिल्ह्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखले जाते. अहमदनगर जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचे शैक्षणिक हब म्हणून ओळखले जाणारे हे शहर आपला सुसंस्कृतपणा अनंत फंदी व्याख्यानमाला -संगमनेरचे वैचारिक व्यासपिठ सभ्यतेसाठी सर्वदूर प्रसिध्द आहे. पवित्र अशा प्रवरातिरी वसलेले हे शहर विविध कला व सांस्कृतिक कार्यक्रमांचे केंद्र आहे. बालकुमार वाचक चळवळीपासून ते शास्त्रीय संगीताची आवड रसिकांमध्ये जोपासणार्‍या मंडळांनी हा सांस्कृतिक ठेवा जतन व संवर्धन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. एखाद्या गावाची वैचारिक व सांस्कृतिक उंची मोजावयाची असेल तर तेथील उपक्रमशीलता व त्यात सातत्य ठेवून मनापासून कार्यरत असणार्‍या संस्था यांचे योगदान महत्त्वाचे असते. अलीकडे व्याख्यानमाला आणि व्याख्यानमाला ऐकायला येणारे श्रोते ही गोष्ट सर्वच शहरांमध्ये दुर्मिळ होताना दिसते. या पार्श्‍वभूमीवर गेली 40 वर्षे अथकपणे व्याख्यानमाला चालविणारे संगमनेरचे ‘अनंत फंदी प्रतिष्ठान’ हा एक अपवादच मानावा लागेल. संगमनेरकरांची बौध्दिक भूक भागविण्यासाठी हे प्रतिष्ठान गेली 40 वर्षे अथकपणे व्याख्यानमाला आयोजित करत आहे. प्रथम जेसिज क्लबच्या माध्यमातून सुरू झालेला हा उपक्रम सातत्याने सूरू रहावा यासाठी संगमनेर मधील एक प्रथितयश वकील व सामाजिक कार्यकर्ते अ‍ॅड. प्रदीप मालपाणी यांनी मांडली. त्यांच्या सोबत काही समविचारी युवक या संकल्पनेसाठी पुढे आले व संगमनेरमधील कवी अनंत फंदी हे संगमनेरचे. आपल्या काव्यातून त्यांनी मनोरंजनाबरोबर समाज प्रबोधनही केले. सामाजिक परिस्थितीचे वास्तव चित्रण करून वागावे कसे हे सांगणारे ‘फटके’ नावाचे काव्य त्यांनी लिहिलेे. गेली 40 वर्ष अविरतपणे हा विचार यज्ञ चालू आहे. दरवर्षी साधारण नोव्हेंबरमध्ये होणार्‍या या व्याख्यानमालेची संगमनेरकर आतुरतेने वाट पहात असतात. आजपावेतो प्रतिवर्षी किमान 7 व्याख्याने याप्रमाणे 300 पेक्षा जास्त व्याख्यात्यांनी विविध विषयांवर येथे विचार व्यक्त केले आहेत. विषय निवडतानाही त्यामध्ये नाविन्य व विविधता जपली जाते. एकदा व्याख्यान दिलेल्या व्याख्यात्यालाही पुन्हा बोलावले जात नाही. संगमनेरच्या उत्तम मुंगी कलामंदिरात म्हणजे पेटीट विद्यालयात सुरू झालेली ही व्याख्यानमाला नंतर भाऊसाहेब थोरात क्रीडा संकुल व नंतर कवी अनंत फंदी खुले नाट्यगृहात आयोजित केली जाते. संगमनेरकरांना या निमित्ताने एक वैचारिक मेजवानीच दरवर्षी मिळते. या व्याख्यानमालेचे दुसरे वैशिष्ट्ये असे की यासाठी अतिशय अल्पशुल्क आकारले जाते. संगमनेरमधील साखर कारखाना, दूध संस्था व अन्य पतसंस्था या व्याख्यानमालेसाठी प्रायोजक म्हणून आर्थिक मदत करतात. अशाप्रकारे लोकसहभागातून ही व्याख्यानमाला चालविली जाते. अनंत फंदी प्रतिष्ठानचे फक्त 23 सदस्य आहेत. आणि ते एक दिलाने व एकजुटीने काम करतात. प्रकल्प प्रमुख म्हणून कुणाचेही नाव असले तरी सर्वचजण वक्ते ठरविण्यापासून ते अगदी खुर्च्या उचलण्यापर्यंतची कामे आपल्या घरचे कार्य असल्यासारखे करतात. मला वाटतं सर्वच कार्यशील सदस्य असलेली ही एकमेव संस्था असेल. सर्व व्याख्यानांचे नेटके व आटोपशीर आयोजन, वक्त्त्यांच्या परिचय व सत्कारात व अध्यक्षीय भाषणांमध्ये फार वेळ न घालवता आलेल्या वक्त्त्यांचे विचार जास्तीत जास्त वेळ कसे पोचवता येतील यासाठी या आयोजकांची धडपड असते. श्रोत्यांना आपले प्रश्‍न विचारण्याची वक्त्यांशी संवाद साधण्याची संधी दिली जाते. प्रत्येक व्याख्यान हे काही ना काही देऊनच जाते. संगमनेरकर श्रोते या उपक्रमाला भरभरून प्रतिसाद देतात. संगमनेरच्या संस्कृतीची आलेल्या वक्त्यांवरही छाप पडत आहे. दिवसेंदिवस वक्ते दुर्मिळ होत चालले आहेत. आशा काळात अशाप्रकारचा उपक्रम चालू ठेवण्याचे शिवधनुष्य हे प्रतिष्ठान पेलत आहे. या चाळीस वर्षांत महाराष्ट्रातील जवळ जवळ सर्वच नामवंत वक्त्यांनी अनंत फंदीच्या व्यासपीठावर आपले विचार मांडले आहेत. सर्व महाराष्ट्रालाच नव्हे तर देशाला अशा प्रकारच्या उपक्रमाचा अभिमान वाटेल असाच हा उपक्रम आहे. संगमनेरमधील असंख्य श्रोते असे आहेत की अगदी ही व्याख्यानमाला सुरू झाल्यापासून गेली 40 वर्षे अखंडपणे याचा आनंद ते घेत आहेत. या श्रोत्यांनाही सलाम. संगमनेरचं सांस्कृतिक वैभव वृध्दींगत करणारीही व्याख्यानमाला शतायुषी होवो अशा शुभेच्छा या 40 व्या वर्धापनाच्या निमित्ताने द्याव्याशा वाटतात. या वर्षी प्रतिष्ठानचे अध्यक्षपद सीए नारायण कलंत्री, सचिव प्रा. ओंकार बिहाणी तर प्रकल्प प्रमुख डॉ. अनिल राठी हे आहेत. संस्थेचे सर्वच सभासद व पदाधिकारी हे या व्याख्यानमालेच्या यशस्वीतेसाठी अविरत कष्ट घेत आहेत. त्याचबरोबर संगमनेरचे आमदार माजी महसूलमंत्री मा. आ. बाळासाहेब थोरात, आमदार, डॉ. सुुुुुधीर तांबे, सौ दुर्गाताई तांबे, श्री झोळेकर हे सर्व या व्याख्यानमालेसाठी सर्वतोपरी मदत करतात त्यांचीही संगमनेरकर जनता ऋणी आहे. - - डॉ. अनंत दिवेकर संगमनेर महाविद्यालय, 9881966991